سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
70
تاريخ ايران ( فارسى )
سكناى جمعيت كثير لياقت و استعداد ندارد . حفاريهاى لفتس « 1 » اول كسى كه خرابههاى شوش را بازديد كرده لفتس « 2 » و چرچيل « 3 » بودند كه در سنه 1850 به آنجا رفتند و پذيرائى خوشى از ايشان به عمل نيامد و بنابراين بعد از آنكه چرچيل اولين نقشهء آنخرابهها را برداشت مراجعت كرده به ژنرال ويليمس « 4 » كه رئيس نمايندگان انگليس در كميسيون سرحدى ايران و عثمانى و آنزمان در خرمشهر بود خبر دادند مشار اليه در زمستان بعد شخصا به خرابههاى مزبور رفت و دستورالعمل حفارى داد و خرابهء قصر بزرگى از دورهء هخامنشيان بيرون آمد ، بعد از آن لفتس برگشت و با مبلغ قليل پانصد ليره كه به او داده شده بود دنبالهء حفاريرا امتداد داد . مأموريت ديولافوا و دمرگان بنابر مسطورات فوق در اين كار بزرگ انگليسيان پيشقدم بودند و اسم لفتس همواره راجع به شوش باشرافت برده خواهد شد اما فرزندان هنرمند فرانسه با تقويت كريمانهء دولت خودشان گوى افتخار را بردند كه پرده از روى كار يكدورهء تاريخى باشوكتى كه به كلى فراموش شده بود برداشته و يك دولت معظم ديگر بر دول معظمهء مشرق زمين اضافه نمودند . دولت فرانسه دو هيئت بشوش فرستاده است اولى در تحت رياست ديولافوا كه با همسر دانشمند خود همراه بود در سال 1884 دنبالهء كار لفتس را گرفته معلوم ساخت كه قصر داريوش بواسطهء آتش خراب شده و زياده از يكصد سال بعد از آن اردشير قصر باشكوهترى بجاى آن برپا كرده است . اقدامات ديولافوا فقط دنبالهء كار لفتس بود ولى يكنفر فرانسوى ديگر اقدامات هموطنان خود را تكميل نموده ايلام و تاريخ آن را در طبقات تحتانى ديگر مكشوف ساخت .
--> ( 1 ) - Loftus ( 2 ) - مسافرتها و تفحصها در كلده و سوزيانا . مؤلف ( 3 ) - Churchill ( 4 ) - Williams